jak oceniać ryzyko stresu?

OCENA RYZYKA STRESU W PRACY

Zagrożenia psychospołeczne można i należy oceniać. Co do zasady ocena ryzyka ma obejmować wszystkie zagrożenia występujące na danym stanowisku pracy, w tym również te związane ze stresem. Praktyka wskazuje jednak, że choć w kartach oceny ryzyka zawodowego sygnalizuje się istnienie czynników psychospołecznych, to jednak właściwa ocena ryzyka, wynikającego z tych zagrożeń, nastręcza specjalistom bhp poważnych trudności.

Ryzyko stresu na stanowisku pracy oznacza prawdopodobieństwo wystąpienia u pracownika niekorzystnych skutków zdrowotnych, powstałych w wyniku rozbieżności między wymaganiami środowiska pracy, a możliwościami i potrzebami pracownika.

Im większa rozbieżność, tym ryzyko negatywnych skutków stresu jest większe.

Stresor to sytuacja lub zdarzenie w pracy, oceniane jako zagrożenie, któremu pracownik nie może sprostać (np. kontakty z klientami, zbyt duża ilość pracy).

Standardowe metody oceny ryzyka zawodowego 

Jest wiele metod oceny ryzyka zawodowego. Jedną z najpopularniejszych jest metoda Risk Score. Ryzyko w tej metodzie jest szacowane oddzielnie dla każdego zidentyfikowanego zagrożenia. Poziom ryzyka (R) oznaczany jest przez iloczyn potencjalnych skutków zdarzenia (S), ekspozycji na zagrożenie (E) i prawdopodobieństwa zaistnienia określonego zdarzenia (P).

R = S × E × P

Skuteczne zastosowanie metody Risk Score jest również możliwe do oceny stresu na stanowiskach pracy. Należy przyjąć założenie, że stres jest dynamicznym i wielowymiarowym procesem, który towarzyszy nam podczas wykonywania codziennych obowiązków zawodowych.

Aby oszacować ryzyko stresu na stanowisku pracy, należy zatem oddzielnie oszacować ryzyko określonych skutków zdrowotnych, jakie ten stres może wywołać. Wiadomo bowiem, że ryzyko zawału serca lub udaru mózgu w wyniku doświadczania stresu w pracy będzie znacząco mniejsze od ryzyka chwilowej niedyspozycji zdrowotnej spowodowanej stresem.

Przykład (na podstawie: Lidia Cukrowska, „Ocena ryzyka zawodowego wynikającego z zagrożeń psychospołecznych w działach obsługi klienta”, [w:] Bezpieczeństwo pracy – nauka i praktyka”, 1/2011, str. 5-9)

Ocena jakościowa ryzyka według metody Risk Score

Kategoria ryzyka Wartość ryzyka (R) Opis

Akceptowalne

Poniżej 20 Wskazana jest kontrola zagrożenia, aby ryzyko pozostało na tym samym poziomie
Małe 21-70 Potrzebna jest kontrola zagrożenia
Istotne 71-200 Potrzebna jest poprawa warunków
Duże 201-400 Potrzebna jest natychmiastowa poprawa warunków
Bardzo duże Powyżej 400 Wskazane jest wstrzymanie prac, z którymi wiąże się zagrożenie

 

Wartość parametru S – skutków zdarzenia dla stanowiska: pracownik obsługi klienta

Skutki Charakterystyka
Chwilowa niedyspozycja Ryzyko lekkich zaburzeń somatycznych lub zaburzeń stanu psychicznego
S: 1 (udzielenie pierwszej pomocy, straty materialne do 2,5 tysiąca złotych)
Przeciążenie krótkotrwałe Ryzyko lekkich dolegliwości somatycznych lub zaburzeń stanu psychicznego, których skutkiem jest krótkotrwała absencja
S: 3, średnie (absencja, straty materialne do 2,5 tys. do 25 tysięcy złotych)
Przeciążenie przewlekłe Ryzyko poważnej choroby somatycznej (np. choroba wrzodowa, nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa) lub poważne zachwianie stanu psychicznego (depresja, nerwica), skutkujące jednorazową absencją dłuższą niż 28 dni, absencją powtarzalną albo ciężkim kalectwem
S=7, duże (ciężkie uszkodzenie ciała, starty materialne od 2,5 tys. do 250 tys. złotych)
Przeciążenie skrajne Ryzyko choroby zagrażającej życiu (np. udar mózgu, zawał serca, nagłe zatrzymanie krążenia) skutkujące śmiercią zatrudnionego
S=15, bardzo duże (ofiara śmiertelna, straty materialne od 250 tys. do 2,5 mln zł)

 

Wartość parametru P – prawdopodobieństwo

Wartość Zagrożenie
8 Bardzo prawdopodobne (szansa 30%)
6 Całkiem możliwe (10%)
3 Mało prawdopodobne, ale możliwe (1%)
1 Tylko sporadycznie możliwe (0,1%)
0,5 Możliwe do zaistnienia (0,01%)
0,2 Praktycznie możliwe (0,001%)
0,1 Tylko teoretycznie możliwe (0,0001%)

 

Wartość parametru E – ekspozycji na zagrożenie

Wartość Opis
10 Stałe
6 Częste (codzienne)

 

Oszacowanie wielkości ryzyka zawodowego wynikającego z zagrożeń psychospołecznych dla pracownika działu obsługi klienta (metodą Risk Score).

Ryzyko początkowe – przed zastosowaniem środków organizacyjnych ograniczających stres.

Ryzyko końcowe – po zastosowaniu środków organizacyjnych ograniczających stres.

Zagrożenie Ryzyko S E P Wartość ryzyka (R)
Chwilowa niedyspozycja (chwilowe dolegliwości somatyczne lub zaburzenie stanu psychicznego) Początkowe 1 6 8 48
Końcowe 1 6 6 36
Przeciążenie krótkotrwałe (lżejsze dolegliwości somatyczne lub zaburzenia stanu zdrowia) Początkowe 3 6 3 54
Końcowe 3 6 1 18
Przeciążenie chroniczne (poważna choroba somatyczna lub psychiczna) Początkowe 7 6 0,5 21
Końcowe 7 6 0,2 8,4
Przeciążenie skrajne (śmierć spowodowana przeciążeniem pracą) Początkowe 15 6 0,2 18
Końcowe 15 6 0,1 9

W analizowanym powyżej przykładzie wartość ryzyka stresu u pracowników działu obsługi klienta mieści się w kategoriach ryzyka akceptowalnego oraz małego. Wskazane jest okresowe kontrolowanie poziomu stresu oraz podejmowanie ewentualnych działań o charakterze profilaktycznym (reagowanie na pojawiające się stresory). Należy zaznaczyć, że ocena ryzyka powinna być przeprowadzana dla konkretnego stanowiska pracy, w odniesieniu do warunków pracy obowiązujących w danym przedsiębiorstwie.

Do szacowania ryzyka stresu na stanowiskach pracy można wykorzystać również metodę jakościową określoną Polską Normą PN – PN-N 18002:2000. W metodzie tej wykorzystuje się skalę trzystopniową. W zależności od tego, jak duże jest prawdopodobieństwo wystąpienia skutków zagrożenia i jak poważne są jego następstwa (urazy, choroby), ryzyko może być małe, średnie (oba uznawane są za dopuszczalne) lub duże (uznawane za niedopuszczalne i wymagające niezwłocznych działań).

Więcej praktycznych informacji na temat oceny ryzyka zawodowego znajduje się na stronie internetowej Państwowej Inspekcji Pracy w zakładce „Ocena ryzyka zawodowego”: http://www.pip.gov.pl/pl/bhp/ocena-ryzyka-zawodowego

Dodaj komentarz